İskoç Teriyeri: Özellikler, Bakım, Beslenme ve Sağlık Rehberi

İskoç Teriyeri (Scottish Terrier veya "Scottie"), İskoçya kökenli en eski Highland terrier ırklarından biridir. Orijinal olarak engebeli arazide küçük av hayvanları (sıçan, porsuk, tilki) avlamak için yetiştirilmiştir. Bağımsız, güvenli, kararlı, cesur ve sadık kişiliği ile karakteristik görünümü (uzun sakal, kaşlar, sert telli tüy) sayesinde tanınan bir ırktır. Bu rehber, İskoç Teriyeri sahiplenmeyi düşünen veya mevcut sahipler için gerekli tüm bilgileri detaylı bir şekilde sunmaktadır.

1. Irk Profili ve Fiziksel Özellikler

Köken: İskoçya; en eski Highland terrier ırklarından biri, orijinal olarak engebeli arazide küçük av hayvanları (sıçan, porsuk, tilki) avlamak için yetiştirilmiştir. Terrier grubunun klasik bir temsilcisidir.
Karakter: Bağımsız, güvenli, kararlı, cesur, sadık, genellikle ciddi, ailesine bağlı, yabancılara karşı çekingen veya şüpheci, güçlü av içgüdüleri, inatçı ama zeki.
Enerji Seviyesi: Orta; günlük yürüyüşler (tasmada) ve oyun gerektirir, zihinsel uyarım önemlidir. Genellikle yürüyüşler ve oyunlar arasında bölünmüş bir saat civarında.
Yaşam Süresi: Ortalama 10-13 yıl, genetik ve bakıma bağlı olarak daha uzun yaşayabilir.

2. Boyut, Kilo ve Fiziksel Özellikler

Özellik	Değer	Açıklama
Ağırlık	8-10 kg (18-22 lb)	Erkekler: 19-22 lb, dişiler: 18-21 lb
Boy	25-28 cm (10-11 inç)	Omuz yüksekliği
Vücut Yapısı	Kompakt, kısa bacaklar, sağlam yapılı
Kafa	Uzun sakal, belirgin kaşlar, kuvvetli çene yapısı
Kulaklar	Küçük, dik, sivri uçlu
Kuyruk	Orta uzunluk, dikey taşınan
Tüy Yapısı	Çift katmanlı: sert telli dış kat, yumuşak yoğun alt kat

Tüy Renkleri ve Özellikler: Sert telli dış kat ve yumuşak yoğun alt kat. Renkler: solid siyah, siyah-kahverengi brindle, kırmızı brindle, wheaten (buğday rengi), gümüş veya koyu gri. Uzun sakal, kaşlar ve bacaklarda tüy bakımı önemlidir.

3. Fiyat Aralığı ve Yaşam Maliyeti

Yavru Fiyatı (Türkiye): 12.000 – 35.000 TL (soyağacı belgeli, sağlık taramalı, genetik testli, show kalitesi). Uluslararası: ABD'de 1.200 – 3.500 $, Avrupa'da 1.000 – 3.200 €.
Aylık Bakım Maliyeti: 1.300 – 2.200 TL (küçük-orta ırk kaliteli köpek maması, veteriner kontrolleri, tüy bakımı ürünleri - hand stripping/clipping gerektirebilir, oyuncaklar).
İlk Yıl Yatırımları: Ekipmanlar (yatak, tasma, kayış, oyuncaklar) (2.700 TL), ilk veteriner kontrolleri ve aşılar (3.200 TL), kısırlaştırma (3.800-6.000 TL), tüy bakımı ekipmanları ve hand stripping/clipping (2.000 TL).
Yıllık Sağlık Giderleri: 5.500 – 15.000 TL (rutin kontroller, kanser taraması - özellikle mesane kanseri, Von Willebrand testi, eklem kontrolü, potansiyel sağlık sorunları için hazırlık).

4. Beslenme Stratejisi ve Diyet Planı

İskoç Teriyeri, sağlam yapılı küçük-orta ırk köpek olduğu için yaşam evresine uygun kaliteli mamalar kullanılmalıdır. Sağlam yapıya rağmen kilo alımı kolaydır, bu da eklemlere ekstra yük bindirebilir, porsiyon kontrolü kritik öneme sahiptir.

4.1 Günlük Besin Öğeleri Dağılımı

Besin Grubu	Miktar/Yüzde	Kaliteli Kaynaklar	Önemli Notlar
Protein	%22-28 (kalori)	Tavuk, hindi, balık, yumurta, kaliteli hayvansal kaynaklar	Kas sağlığı ve genel sağlık için gerekli
Yağ	%14-18 (kalori)	Balık yağı, tavuk yağı, bitkisel yağlar	Enerji kaynağı, omega-3 yağ asitleri
Karbonhidrat	%40-50 (kalori)	Yulaf, pirinç, tatlı patates, sebzeler	Lif kaynağı, düşük glisemik indeks tercih edilir
Kalori İhtiyacı	Aktivite seviyesine göre	Veteriner ile belirlenmeli	9 kg İskoç Teriyeri için günde 350-500 kcal (ortalama), kilo kontrolü kritik
Öğün Sayısı	Günde 2-3 öğün	Yavru köpekler: 3 öğün, yetişkinler: 2 öğün	Düzenli beslenme, porsiyon kontrolü

Beslenme Programı: Yavru dönemi: Günde 3 öğün, yavru köpek mamaları. Yetişkin dönem: Günde 2 öğün, kaliteli köpek maması (yaşam evresine uygun), porsiyon kontrolü (aktivite seviyesine göre ayarlanmalı), ödül maması sınırlandırması (kilo yönetimi için).

4.2 Özel Beslenme Gereksinimleri

Yaşam Evresine Uygun Mama: Yavru, yetişkin ve yaşlılık dönemleri için özel formüllü mamalar kullanılmalıdır. Protein, yağ, vitamin ve mineral gereksinimlerini karşılamalıdır.
Kilo Kontrolü: Sağlam yapıya rağmen kilo alımı kolaydır, bu da eklemlere ekstra yük bindirebilir. Porsiyon boyutları izlenmeli, ödül mamaları sınırlandırılmalı ve aktivite seviyesine göre ayarlanmalıdır. Düzenli kilo takibi kritiktir.
Diş Sağlığı: İskoç Teriyerleri diş hastalıklarına yatkındır. Günlük diş fırçalama ve düzenli profesyonel temizlik önerilir. Çiğneme oyuncakları ve diş sağlığına uygun mamalar veya ödül mamaları kullanılabilir.
Kaçınılması Gerekenler: Aşırı besleme, serbest besleme, ödül maması fazlalığı, köpekler için zehirli gıdalar (çikolata, üzüm, kuru üzüm, soğan, sarımsak, ksilitol).

5. Barınma ve Yaşam Alanı

5.1 Yaşam Alanı Gereksinimleri

Apartman/House Yaşamı: İskoç Teriyeri apartman veya ev yaşamına uyum sağlar. Kompakt boyut nedeniyle küçük yaşam alanlarına uyumlu, ancak günlük yürüyüşler ve oyun gerektirir.
İç Mekan Yaşamı: İç mekan köpeğidir, dışarıda yaşamaya uygun değildir. Ailesi ile birlikte olmayı sever.
Sosyal İhtiyaçlar: Ailesine güçlü bağ kurar, yabancılara karşı çekingen veya şüpheci olabilir, erken sosyalleştirme önemlidir.

5.2 Çevre Koşulları

Av İçgüdüleri: Güçlü av içgüdüleri nedeniyle tasmasız açık alanlarda dikkatli olunmalıdır. Küçük hayvanları kovalamaya eğilimlidir.
Kazma Eğilimi: Terrier doğası nedeniyle kazma eğilimi olabilir, bahçeli evlerde dikkatli olunmalıdır.
İdeal Sıcaklık: İç mekan sıcaklığı 18-24°C arasında tutulmalı, aşırı sıcak ve soğuk havalardan korunmalıdır.

6. Bakım ve Grooming

6.1 Tüy Bakımı

Fırçalama: Sert telli tüy yapısı nedeniyle haftada 1-2 kez fırçalama gerekir, özellikle sakal, kaşlar ve bacaklarda düğüm önleme için. Düzenli fırçalama tüy sağlığını korur.
Hand Stripping veya Clipping: Her 6-8 haftada bir hand stripping (el ile tüy çekme) veya clipping (kesme) yapılmalıdır. Bu işlem sert telli tüy dokusunu ve görünümünü korumaya yardımcı olur. Profesyonel groomer tarafından yapılması önerilir.
Tüy Dökümü: Çift katmanlı tüy yapısı nedeniyle orta seviyede tüy dökümü, düzenli fırçalama ve bakım ile kontrol edilebilir.
Banyo: Ara sıra banyo yapılabilir, ancak sık banyo doğal yağları çıkarabileceğinden kaçınılmalıdır. Sert telli tüy yapısı gerektiğinde temizlenmelidir.

6.2 Diğer Bakım Gereksinimleri

Kulak Bakımı: Kulaklar düzenli kontrol edilmeli ve temizlenmelidir. Kulak enfeksiyonlarına yatkınlık olabilir, özellikle alerjiler durumunda. Düzenli kontrol ve gerektiğinde temizlik.
Diş Bakımı: İskoç Teriyerleri diş hastalıklarına yatkındır. Günlük diş fırçalama ve düzenli profesyonel temizlik önerilir. Çiğneme oyuncakları ve diş sağlığına uygun mamalar veya ödül mamaları kullanılabilir.
Tırnak Bakımı: Her birkaç haftada bir kesim, düzenli tırnak bakımı önerilir.
Sakal ve Kaş Bakımı: Uzun sakal ve kaşlar düzenli temizlenmeli ve fırçalanmalıdır, yemek sonrası özellikle dikkat edilmelidir.

7. Aktivite ve Egzersiz

İskoç Teriyeri orta enerji seviyesine sahiptir. Günlük yürüyüşler (tasmada) ve oyun gerektirir.

Günlük Yürüyüş: Günde en az 30-60 dakika yürüyüş (tasmada) ve oyun gerektirir. Genellikle yürüyüşler ve oyunlar arasında bölünmüş bir saat civarında aktivite yeterlidir.
İç Mekan Oyunları: Zeka oyuncakları, gizli ödül oyuncakları, tug-of-war, top oyunları.
Mental Uyarım: Zihinsel uyarım çok önemlidir: zeka oyuncakları, eğitim aktiviteleri, interaktif oyunlar. Çıkış noktaları olmadan davranış problemleri geliştirebilir.
Kaçınılması Gerekenler: Tasmasız açık alanlarda serbest bırakma (av içgüdüleri nedeniyle), aşırı yoğun aktivite, kazma davranışını teşvik eden aktiviteler.

8. Sağlık Yönetimi ve Yaygın Sorunlar

8.1 Yaygın Sağlık Sorunları

Scottie Cramp (İskoç Teriyeri Krampı): Stres veya heyecan altındaki genç köpeklerde ortaya çıkan nöromüsküler bozukluk; spazmlara, sırt kemerlenmesine, anormal yürüyüşe neden olur. İlerleyici değildir, genellikle yönetilebilir. Belirtiler: stres altında kasılmalar, arka kısımda kemerlenme, anormal yürüyüş.
Von Willebrand Hastalığı (VWD): Pıhtılaşma bozukluğu; köpekler küçük yaralardan aşırı kanama gösterebilir. Genetik test ile tespit edilebilir. Ameliyat öncesi test edilmesi kritiktir.
Patella Çıkığı (Diz Kapağı Çıkığı): Küçük ırklarda yaygındır, diz kapağının yerinden çıkması. Şiddeti değişir, şiddetli vakalarda cerrahi gerekebilir. Erken teşhis önemlidir.
Alerjiler ve Cilt/Kulak Problemleri: Atopy (çevresel alerjiler) sıklıkla cilt, ayaklar ve kulakları etkiler; düzenli tüy bakımı ve veteriner bakımı kritiktir. Belirtiler: kaşıntı, cilt kızarıklığı, kulak enfeksiyonları.
Kanser: İskoç Teriyerleri belirli tür tümörlere yatkındır, özellikle mesane kanseri (transitional cell carcinoma), lenfoma, mast hücresi tümörleri. Düzenli kitle kontrolü, idrar belirtileri izleme kritiktir. Kanser taraması için düzenli veteriner kontrolleri önerilir.
Karaciğer Şantları (Portosystemic): Bazı bireylerde görülebilir, konjenital olabilir. Genetik tarama önemlidir.
Cushing Hastalığı: Bazı İskoç Teriyerlerinde görülebilir, hormonal bozukluk. Veteriner kontrolü gerekir.
Göz Bozuklukları: Bazı göz problemleri görülebilir, bazıları konjenitaldir. Düzenli göz kontrolü önerilir.
Obezite: Sağlam yapıya rağmen kilo alımı kolaydır, kilo kontrolü kritiktir.

8.2 Yaşam Boyu Sağlık Takvimi

Yavru Dönemi: İlk veteriner kontrolü, aşı programı (6-8 hafta), Von Willebrand testi, eklem kontrolü (patella çıkığı taraması), genetik tarama, erken sosyalleştirme.
Yetişkin Dönem: Yıllık kapsamlı muayene, kanser taraması (özellikle mesane kanseri için idrar analizi, kitle kontrolü), eklem kontrolü, kilo takibi, diş kontrolü, alerji izleme.
Yaşlılık: 6 ayda bir muayene (yaşlı köpekler için), ekstra dikkat kanser belirtilerine (özellikle mesane kanseri), eklem sağlığına, yaşlılık belirtileri izleme.

8.3 Önleyici Bakım Protokolleri

Günlük Kontrol: İştah, enerji seviyesi, nefes alma, cilt durumu, kilo, idrar belirtileri (mesane kanseri için), kitle kontrolü.
Düzenli Fırçalama: Haftada 1-2 kez, düğüm önleme, tüy sağlığı.
Hand Stripping/Clipping: Her 6-8 haftada bir, sert telli tüy dokusunu korumak için.
Kilo Kontrolü: Düzenli kilo takibi, porsiyon kontrolü, ödül maması sınırlandırması (aktivite seviyesine göre ayarlanmalı).
Kanser Taraması: Düzenli kitle kontrolü, idrar belirtileri izleme (mesane kanseri için), düzenli veteriner kontrolleri.
Diş Bakımı: Günlük diş fırçalama, düzenli profesyonel temizlik.

9. Eğitim ve Sosyalleştirme

Erken Sosyalleştirme: Çok önemli! Yavru döneminde farklı insanlar, hayvanlar ve ortamlara maruz bırakma, yabancılara karşı çekingenlik ve şüpheciliği azaltma. İskoç Teriyerleri yabancılara karşı çekingen veya şüpheci olabilir, erken sosyalleştirme kritiktir.
Temel Komutlar: Otur, kal, gel, hayır gibi temel komutlar, pozitif pekiştirme yöntemi. İnatçı olabilirler, ancak zekidirler, tutarlılık önemlidir.
Tuvalet Eğitimi: Sabır ve tutarlılık gerekir, erken eğitim önemlidir.
Pozitif Pekiştirme: Ödül bazlı eğitim (mamalar, övgü), İskoç Teriyerleri pozitif pekiştirme ile iyi çalışır. Tutarlılık önemlidir: kurallar, programlar (beslenme, tuvalet, davranış için).
Av İçgüdülerini Yönetme: Güçlü av içgüdüleri nedeniyle küçük hayvanları kovalamaya eğilimlidir. Tasmada yürütme ve erken eğitim ile yönetilebilir.
Kazma Eğilimi: Terrier doğası nedeniyle kazma eğilimi olabilir, uygun yönlendirme ve alternatif aktiviteler sağlanmalıdır.

10. Çocuklarla ve Diğer Hayvanlarla Uyumluluk

Çocuklarla: Erken sosyalleştirme ve gözetim ile çocuklarla iyi geçinir. Genellikle ciddi kişilik sergilerler, ancak ailesine sadıktırlar. Nazik davranış önemlidir.
Diğer Köpeklerle: Erken sosyalleştirme ile diğer köpeklerle iyi geçinebilir, ancak yabancı köpeklere karşı çekingen veya şüpheci olabilir.
Kedi ve Diğer Hayvanlarla: Güçlü av içgüdüleri nedeniyle küçük hayvanlar (kedi, kemirgenler, kuşlar) ile uyumlu olmayabilir. Erken tanıştırma ve sosyalleştirme gerekir, dikkatli olunmalıdır.

11. Sık Sorulan Sorular

İskoç Teriyeri ne kadar yaşar?

Ortalama 10-13 yıl. Genetik ve bakıma bağlı olarak daha uzun yaşayabilir.

Bakımı zor mu?

Orta zorlukta. Sert telli tüy yapısı nedeniyle haftada 1-2 kez fırçalama ve her 6-8 haftada bir hand stripping/clipping gerekir. Profesyonel groomer desteği önerilir.

Çocuklarla uyumlu mu?

Erken sosyalleştirme ve gözetim ile çocuklarla iyi geçinir. Genellikle ciddi kişilik sergilerler, ancak ailesine sadıktırlar.

Ne kadar egzersize ihtiyaç duyar?

Günlük en az 30-60 dakika yürüyüş (tasmada) ve oyun gerektirir. Genellikle yürüyüşler ve oyunlar arasında bölünmüş bir saat civarında aktivite yeterlidir.

Neden kilo kontrolü kritik?

Sağlam yapıya rağmen kilo alımı kolaydır, bu da eklemlere ekstra yük bindirebilir. Aşırı kilo eklem problemlerini (patella çıkığı) kötüleştirebilir ve genel sağlığı etkileyebilir.

En yaygın sağlık sorunları nelerdir?

Scottie Cramp (İskoç Teriyeri Krampı), Von Willebrand Hastalığı (pıhtılaşma bozukluğu), Patella çıkığı (diz kapağı çıkığı), Alerjiler ve cilt/kulak problemleri, Kanser (özellikle mesane kanseri, lenfoma, mast hücresi tümörleri), Karaciğer şantları, Cushing hastalığı, göz bozuklukları. Düzenli veteriner kontrolleri, kanser taraması ve genetik tarama kritiktir.

12. Sonuç ve Öneriler

İskoç Teriyeri, İskoçya kökenli en eski Highland terrier ırklarından biri olarak, bağımsız, güvenli, kararlı, cesur ve sadık kişiliği ile karakteristik görünümü (uzun sakal, kaşlar, sert telli tüy) sayesinde tanınan bir ırktır. Doğru beslenme (yaşam evresine uygun diyet, kilo kontrolü kritik), düzenli tüy bakımı (haftada 1-2 kez fırçalama, her 6-8 haftada bir hand stripping/clipping), diş bakımı, düzenli egzersiz (30-60 dakika/gün), düzenli veteriner bakımı, kanser taraması (özellikle mesane kanseri) ve genetik tarama (Von Willebrand, patella çıkığı) ile İskoç Teriyeri'niz uzun, sağlıklı ve mutlu bir yaşam sürdürecektir. Bu ırkı sahiplenmeden önce, ırkın özel bakım gereksinimlerini (sert telli tüy bakımı, hand stripping/clipping, kanser riski - özellikle mesane kanseri, Von Willebrand riski, av içgüdüleri, inatçı doğa) anlamak önemlidir. Sorumlu bir yetiştiriciden genetik testli, sağlık taramalı yavru seçmek (Von Willebrand testi, eklem kontrolü vb. için sağlık teminatları) ve ev ortamınızı köpeğin ihtiyaçlarına göre hazırlamak kritik öneme sahiptir. Güçlü av içgüdüleri nedeniyle küçük hayvanlar ile uyumlu olmayabilir, ancak erken sosyalleştirme ve eğitim ile uyumlu hale getirilebilir.